Het Romeinse leger en Friezen op Medel

4 dec 2020
De geschiedenis van bedrijvenpark Medel bij Tiel gaat ver terug. Waar nu grote bedrijven staan, woonden in de Steentijd, Bronstijd, IJzertijd, Romeinse tijd en de Middeleeuwen al mensen.

Dat ontdekten archeologen in 2017 bij één van de grootste opgravingen ooit in Nederland. Na de opgravingen hebben archeologen alle vondsten onderzocht. Nu is het eerste van drie wetenschappelijke boeken over de opgraving klaar. De eerste resultaten zijn hiermee bekend.

Al zesduizend jaar lang wonen er mensen op Medel. Net voor onze jaartelling, een dikke tweeduizend jaar terug, is er een overstroming en trekken mensen weg. Maar dit is niet de enige reden dat de bewoners weggaan. Zij zoeken een veiliger woonplaats, omdat de Romeinen in die tijd naar Nederland komen. De Romeinen “vullen” Medel met mensen uit bevriende stammen. Er komen mensen wonen uit het noordelijke kustgebied, uit (West-) Friesland. Bij de opgravingen vonden de archeologen dorpen uit deze Romeinse tijd.

Legerkamp

Een vondst die voor de nodige vragen zorgt is die van een mogelijk Romeins legerkamp. Het gaat waarschijnlijk om een tijdelijk kamp, waar soldaten maar een paar dagen bleven. Deze kampen zijn bekend uit Duitsland en ook Engeland. In Nederland kennen we deze kampen nog bijna niet. Op Medel hebben mogelijk meerdere kampen gelegen.

Medel lag zo’n  tweeduizend jaar geleden dicht bij de grens van het Romeinse rijk. Deze kampen waren een tijdelijke versterking van die grens. Ook bewaakten ze de routes waar veel handel was. Medel lag in de Romeinse tijd dus ook, net als nu, aan een handelsroute.

De mensen

De archeologen vonden ook twee grafvelden. Er lagen tientallen mensen begraven. Sommige mensen kregen spullen mee in hun graf, zoals potten (met voedsel), maar ook sieraden en zelfs glaswerk. De meeste mensen waren boeren. Dat blijkt uit sporen in de grond en de vondsten. Maar niet iedereen was boer, dat bewijst de opgraving van het lichaam van een jonge vrouw. De vrouw heeft een groot deel van haar leven rond gezworven. De archeologen weten door allerlei onderzoekstechnieken dat zij niet uit Medel kwam. Bijzonder zijn ook twee baby’s die samen in een graf waren begraven. Uit onderzoek blijkt dat zij een tweeling waren. 

Archeologische opgraving bedrijvenpark Medel

Het onderzoek vond plaats in opdracht van Industrieschap Medel ter voorbereiding van de uitbreiding van bedrijvenpark Medel. Het was de grootste archeologische opgraving in de Betuwe sinds de aanleg van de Betuwelijn eind jaren ’90. VUhbs Archeologie is één van de bedrijven die hier onderzoek deed in 2016 en 2017. Zij hebben hun onderzoeksresultaten in een wetenschappelijk boek gepubliceerd. Publicaties van de bedrijven ADC Archeoprojecten, Archol, BAAC en RAAP Archeologisch Adviesbureau volgen later.

Tientallen vrijwilligers van de AWN, Beoefenaars Archeologie Tiel en Omstreken (BATO), Oudheidkamer Tiel en de Historische Kring Kesteren en omgeving (HKKO) assisteerden hen daarbij. Ook de provincie Gelderland is, als eigenaar van de vondsten, nauw betrokken geweest bij het onderzoek. Net als de gemeenten Neder-Betuwe en Tiel, die deel uitmaken van het bestuur van Industrieschap Medel.

De opgraving kwam in die tijd landelijk in het nieuws door de vondst van onder andere een beeld van de god Jupiter en een ‘balsamarium’, een zeldzaam bronzen zalfpotje met naakte figuren uit de Romeinse tijd. De onderzoeken naar deze laatste vondsten lopen nog.